Inflatie dreigt uit de hand te lopen

Snelle en forse verhoging van officiële rentes is hard nodig
Donderdag komt het bestuur van de Europese Centrale Bank (ECB) voor het eerst dit jaar bijeen. De ECB hoeft de rente niet te verhogen, maar de centrale bank zou er goed aan doen flinke renteverhogingen in de nabije toekomst aan te kondigen. Al enige tijd waarschuwen sommige economen dat de toekomst een veel hogere inflatie met zich mee brengt dan we gewend zijn geraakt de laatste decennia. Wij behoren ook tot die groep economen.

In opkomende economieën is inflatie al maandenlang geen toekomstig probleem. In China, India, Rusland, Brazilië en andere Latijns-Amerikaanse en Aziatische landen zijn de autoriteiten en de centrale banken al in hoogste staat van paraatheid omdat de inflatie nu al hard stijgt. Inflatie is langzaam maar zeker ook een probleem aan het worden in het Westen. Onlangs bleek dat de geldontwaarding flink is versneld in Nederland, Duitsland, Spanje en Groot-Brittannië.

Geen tijdelijk fenomeen
De recente toename van de inflatie is geen tijdelijk fenomeen. De almaar stijgende vraag naar grondstoffen, voedsel en water is een structurele ontwikkeling door de toenemende welvaart in opkomende en ontwikkelingslanden en de groei van het aantal inwoners daar. Tegelijkertijd kan het aanbod ervan de vraag niet bijbenen door uitputting, klimaatverandering en urbanisatie, om slechts enkele factoren te noemen. Kortom, inflatie lijkt het probleem van de toekomst te worden. De economische groei daarentegen zal naar alle waarschijnlijkheid laag blijven.

De centrale banken in het Westen komen zo voor een duivels dilemma te staan. Als ze willen voorkomen dat inflatie verder stijgt en op den duur uit de hand loopt, dan moeten ze op tijd de officiële rente behoorlijk verhogen. ‘Op tijd’ betekent al voor de zomer ermee beginnen, omdat het doorgaans tussen een en twee jaar kan duren voordat een renteverhoging prijsstijgingen begint af te remmen. ‘Behoorlijk’ houdt in dat die rente in de VS in loop van volgend jaar minstens 4 of 5% moet bedragen om in de oorlog tegen inflatie de boventoon te voeren. In de eurozone moet de rente 2 à 3% bedragen. De officiële rente moet hoger zijn dan de inflatie om überhaupt in staat te zijn de inflatie een halt toe te roepen.

Officiële rente verhogen
Het verschil is te wijten aan het feit dat de Fed de rente naar bijna 0% heeft gebracht in de crisis en daarbovenop $ 2300 mrd bijgedrukt heeft om staatsobligaties te kopen. De ECB daarentegen heeft de rente verlaagd tot 1% en nauwelijks staatsobligaties gekocht. Bovendien heeft ze die aankopen gesteriliseerd, wat wil zeggen dat het effect op de geldhoeveelheid geneutraliseerd is.

De Fed en de ECB moeten de officiële rente zo snel mogelijk verhogen willen ze voorkomen dat de inflatie uit de hand loopt. Het grote probleem is dat waar het een jaar of iets langer duurt voordat een hogere rente de inflatie beïnvloedt, het transmissiemechanisme naar de economische groei veel sneller werkt. De economische groei lijdt al op de korte termijn onder renteverhogingen. Dat probleem is nu prominenter dan ooit, omdat zowel in de VS als in de eurozone het leeuwendeel van economische groei terug te voeren is op het ultraruime monetaire beleid. Elke verkrapping van dat beleid zal voor veel meer economische schade zorgen dan in het verleden.

Inflatie probleem
En toch is het te hopen dat de Fed en de ECB de rente wel op tijd en behoorlijk zullen verhogen. Als dat uitblijft dan wordt inflatie gegarandeerd het probleem van de toekomst. Uiteindelijk zal dat veel meer economische schade aanrichten en zullen diezelfde centrale banken gedwongen worden à la Paul Volcker eind jaren zeventig en begin jaren tachtig de inflatie frontaal aan te vallen. Tegen die tijd zal een rente van 4% echter niets kunnen uithalen maar zal die het dubbele daarvan, of nog hoger, moeten bedragen. En dat betekent veel meer en langduriger economische pijn.

De kritiek op de centrale bankiers zal uiteraard hevig zijn. Maar daarvoor zijn de Europese en Amerikaanse centrale bankiers sinds de jaren tachtig onafhankelijk van de politiek. Die onafhankelijkheid hebben ze, vooral de VS, sinds het begin van de crisis behoorlijk verkwanseld. Die schade is nog te beperken als ze nu de rug wel recht houden. De noodzaak daartoe is nog groter als we bedenken dat hun collega’s in opkomende en ontwikkelingslanden heel vaak die onafhankelijke positie niet hebben en dat daardoor de inflatiedruk op de eurozone en de VS de komende jaren nog heviger zal worden.

Elke toespraak, lezing, interview of persconferentie van de Fed en de ECB dit jaar moet daarom een boodschap eindeloos herhalen: dat de centrale bank twee opties heeft, namelijk relatief lage maar onmiddellijke economische pijn veroorzaken of hoge en langdurige economische schade aan te richten, en dat de centrale bank voor de eerste optie kiest.

– Sylvester Eijffinger en Edin Mujagic
Zie Het Financieele Dagblad van 12 januari 2010

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *